Henning Mankell
Dodane przez taclem dnia Maj 25 2009 10:59:44


Urodzony: 1948
Kraj pochodzenia: Szwecja

Henning Mankell urodził się w 1948 roku w Sztokholmie, jednak wychował się głównie w niewielkiej miejscowości na północy Szwecji. W czasach collage'u dał się poznać jako młody reżyser, by na początku lat siedemdziesiątych, a dokładnie w 1973 roku, zadebiutować jako pisarz powieścią "Bergsprängaren", poświęconą szwedzkiemu ruchowi robotniczemu. Dobre przyjęcie tej książki sprawiło, że Mankell w kolejnym roku opublikował następną książkę, również zaangażowaną politycznie. "Sandmålaren" to powieść skierowana do młodszego czytelnika, lecz porusza sprawy barier społecznych i imperializmu w ówczesnej Afryce.
W tym samym roku Mankell rozpoczął współpracę z Ordfront Publishing House, początkowo pisząc dla nich opowiadania, a w 1979 roku publikując w ich katalogu swoją pierwszą powieść o charakterze zbliżonym do kryminału - "Fångvårdskolonin som försvann".
Rok wcześniej ukazała się również oparta na faktach książka "Vettvillingen", opowiadająca o losach szwedzkich komunistów podczas drugiej wojny światowej.
Na początku lat osiemdziesiątych Ordfront wydawał co roku nową pozycję autorstwa Mankella. Wydana w 1980 roku "Dödsbrickan" to kontynuacja losów jednego z bohaterów "Fångvårdskolonin som försvann". Znów mamy tu do czynienia z powieścią kryminalną. W 1981 roku pisarz postanowił zmierzyć się z thrillerem, wydając "En seglares död".
Odwrotem od tematyki kryminalnej była wydana w 1982 roku powieść "Daisy Sisters". Mankell zainspirował się opowieściami robotnic z fabryki Borlänge, tworząc historię dwóch pokoleń pracownic, osadzoną w czasach przed drugą wojną światową. Mimo historycznego szafarzu książka ta odebrana została jako głos w sprawie współczesnej sytuacji kobiet pracujących w przemyśle.
W wydanej w 1984 roku powieści "Sagan om Isidor" autor cofnął się jeszcze dalej w głąb szwedzkich dziejów, osadzając akcję na przełomie XIX i XX wieku, opowiadając o walce o prawo do życia tytułowego Isidora, reprezentanta starego porządku, w nieprzyjaznych czasach przełomu. Po wydaniu tej powieści Mankell na kilka lat zamilkł, poświęcając się pracy w teatrze. Jego nazwisko pojawiło się ponownie na okładkach książek, gdy na księgarskich półkach zadebiutowały skierowane do młodzieży trzy pierwsze tomy cyklu o Joelu - "Hunden som sprang mot en stjärna", "Leopardens öga" (to wyjątek, gdyż powieść pokazuje znacznie starszego bohatera) i "Skuggorna växer i skymningen" wydane w latach 1990-1991.
W tym samym czasie pisarz przeniósł się na stałe do Mozambiku, gdzie napisał pierwszą powieść z cyklu o komisarzu Kurcie Wallanderze – "Morderca bez twarzy". O wielkim sukcesie tej książki świadczy nagroda The Academy of Swedish Crime Writers' Prize, oraz Szklany Klucz przyznawany dla najlepszej skandynawskiej powieści kryminalnej przez Scandinavian Crime Society. Zaskczyło to samego Mankella, który w wywiadach przyznawał, że wyczuwał drzemiący w tej powieści potencjał, ale nie podejrzewał, że sprawy posuną się tak daleko. Kontynuując serię pisarz przyspieszył tempo, w 1992 roku publikując "Psy z Rygi", w 1993 "Białą lwicę", a w 1994 "Mężczyznę, który się uśmiechał". Mimo dość dużego tempa, krytycy nie zarzucali Mankellowi spadku pisarskiej formy. Wręcz przeciwnie, wraz z rozwojem serii kolejne tomy były uznawane za dojrzalsze i ciekawsze.
Przerwę w cyklu o Wallanderze twórca wykorzystał na ukończenie dwóch książek o tematyce afrykańskiej, napisanych w zupełnie innej poetyce. Są to: "Comédia Infantil" i "Eldens hemlighet" z 1995 roku. To niewątpliwie najbardziej pracowity rok w pisarskiej karierze Mankella. Trzecią wydaną wówczas powieścią jest "Fałszywy trop", piąty tom z cyklu o Wallanderze.
Nieco spokojniejszy rok 1996 przyniósł autorowi kolejną nagrodę, tym razem przyznawaną w kategorii powieści dla dzieci i młodzieży – Astrid Lindgren Award, za powieść "Pojken som sov med snö i sin säng", tom cyklu o Joelu. W tym samym roku ukazał się jeszcze szósty tom Wallandera – "Piąta kobieta", a w 1997 kolejny, "O krok".
"Resan till världens ände", z młodzieżowego cyklu o Joelu, został wydany w 1998, równolegle z ostatnim (według zapewnień pisarza) tomem powieści o Wallanderze, zatytułowanym "Zapora". W ten sposób Mankell pozamykał swoje dwie najbardziej znane serie. Wallander wrócił jeszcze na chwilę w wydanej w 1999 roku książce "Pyramiden", ale jest to tylko zbiór opowiadań z czasów młodości ystadzkiego policjanta, rozgrywających się przed "Mordercą bez twarzy". Epizodycznie pojawia się on również w powieści "Innan frosten", której bohaterką jest córka policjanta, Linda. Dopiero w 2009 roku pisarz wyszedł naprzeciw oczekiwaniom czytelników i stworzył kolejną powieść z ich ulubionym bohaterem - "Den orolige mannen".
Kolejne, wydawane w międzyczasie, powieści Mankella, zarowno kryminalne, jak i społecznie zaangażowane, poświęcone Afryce, zawsze debiutowały na listach bestsellerów, ostatnio również międzynarodowych.
W 2009 roku w uznaniu zasług dla powieści kryminalnej pisarzowi przyznano Ripper Award, dla najlepszego europejskiego twórcy tego typu literatury.

Oprócz pracy pisarskiej Mankell dał się również poznać jako sprawny menager i dyrektor teatrów. W latach osiemdziesiątych prowadzony przez niego Kronobergsteatern w Växjö odniósł spory sukces, grając wyłącznie szwedzkie sztuki (w tym również autorstwa Mankella).

Autor: Rafał Chojnacki